“Zombie layihələr” adətən artıq təşkilatın strateji prioritetlərinə uyğun olmayan, gözlənilən faydanı təmin etməyən, lakin müxtəlif səbəblərdən dayandırılmayan layihələr kimi xarakterizə edilir. Bu layihələr büdcə və insan resurslarını istehlak etməyə davam etsə də, təşkilata real dəyər qazandırmır və daha perspektivli təşəbbüslərin həyata keçirilməsini ləngidir.

Araşdırmaya əsasən, bu cür layihələrin davam etdirilməsi karbon emissiyalarının artmasına, material və maliyyə resurslarının səmərəsiz istifadəsinə, eləcə də daha yüksək sosial və ekoloji təsir yarada biləcək layihələrin maliyyələşdirilməsinin gecikməsinə səbəb olur. Nəticədə təşkilatın layihə portfelinin ümumi dayanıqlılığı zəifləyir.

Zombie layihələr niyə davam etdirilir?

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, zombie layihələrin mövcudluğu əksər hallarda zəif idarəetmədən deyil, qərarvermə prosesində yaranan psixoloji və institusional maneələrdən qaynaqlanır. Ən çox rast gəlinən səbəblər arasında əvvəlki investisiyaların itirilməsi qorxusu (sunk cost fallacy), layihənin uğursuz hesab edilməsindən çəkinmə, biznes əsaslandırmasının yenidən qiymətləndirilməməsi və idarəetmə orqanlarının vaxtında qərar qəbul etməməsi göstərilir.

Bundan əlavə, ESG meyarlarının layihələrin davam etdirilməsi ilə bağlı qərarlara tam inteqrasiya edilməməsi də strateji əhəmiyyətini itirmiş layihələrin uzun müddət portfeldə qalmasına səbəb olur.

Green Project Management yanaşması nə təklif edir?

Green Project Management (GPM) yanaşmasına əsasən, layihələrin uğuru yalnız onların tamamlanması ilə deyil, yaratdığı iqtisadi, sosial və ekoloji dəyərlə qiymətləndirilməlidir. Bu səbəbdən layihələrin müəyyən edilmiş dövrlərdə yenidən qiymətləndirilməsi, biznes əsaslandırmasının və dayanıqlılıq göstəricilərinin müasir şərtlərə uyğun yenilənməsi vacib hesab olunur.

Mütəxəssislər layihə portfellərində zombie layihələrin qarşısının alınması üçün dörd əsas yanaşmanı tövsiyə edirlər:

layihələrin dövri strateji qiymətləndirilməsinin həyata keçirilməsi;
layihələrin davam etdirilməsi qərarlarına ESG və dayanıqlılıq meyarlarının inteqrasiyası;
dəyər yaratmayan layihələrin dayandırılmasının uğursuzluq deyil, strateji qərar kimi qəbul edilməsi;
layihə portfelinin yalnız icra göstəriciləri üzrə deyil, yaratdığı dəyər və dayanıqlılıq baxımından da monitorinq edilməsi.

Layihə idarəetməsində yeni yanaşma

Müasir layihə idarəetməsində əsas məqsəd yalnız yeni layihələrə başlamaq deyil, eyni zamanda artıq təşkilatın məqsədlərinə xidmət etməyən təşəbbüsləri vaxtında dayandırmaqdır. Bu yanaşma resursların daha yüksək dəyər yaradan layihələrə yönəldilməsinə, portfelin çevikliyinin artırılmasına və dayanıqlı inkişaf hədəflərinə daha effektiv şəkildə nail olunmasına imkan verir.

Mütəxəssislərin qənaətinə görə, gələcəyin uğurlu təşkilatları layihələri sadəcə başa çatdıran deyil, onların strateji aktuallığını davamlı qiymətləndirən və zərurət yarandıqda məsuliyyətli şəkildə dayandırmağı bacaran təşkilatlar olacaq.